Felietony, eseje, artykuły, recenzje teatralne, serialowe i filmowe, relacje z premier oraz wspomnienia o wybitnych pisarzach w rocznicę ich urodzin – po recenzjach książek i wywiadach z pisarzami przyszedł czas na zestawienie najpopularniejszych tekstów 2025 roku. A zaczynamy od wywiadu, który był jednym z tekstów najchętniej czytanych na naszej stronie nie tylko w ubiegłym roku, ale też na przestrzeni kilku ostatnich lat.
Mój brat powiedział: „nasi rodzice to przeżyli, my pamiętamy, a nasze dzieci będą musiały zapamiętać”. Ida Kamińska mówiła z kolei, że Teatr Żydowski jest pomnikiem sześciu milionów zamordowanych Żydów. A ja jestem pamięcią – wszystko, co zrobiłam w życiu, robiłam dla pamięci. Pamięć jest dla mnie bardzo ważna – mówi Gołda Tencer, aktor, reżyserka, dyrektor Teatru Żydowskiego w Warszawie.
Jednostkę zderzoną z murem bezdusznej systemowej opresji najlepiej opisuje poczucie straty. Nieodwracalnej, a przez to dogłębnie przejmującej. O wystawianym w Teatrze Dramatycznym w Warszawie spektaklu „The Wall” pisze Przemysław Poznański.
Gdy chce się prawdziwie opowiedzieć o maskach, które nakładamy, by wpisać się w oczekiwania innych, trzeba wyzwolić sam spektakl z ram biograficzności, a nawet więcej: z klasycznej teatralności. Agacie Biziuk wychodzi to znakomicie. O musicalu „M. Faktor. Narodziny piękna” pisze Przemysław Poznański.
„Niech pan czyta – zażądała – pisałam całą noc. To poemat. Mocne, prawda? – Pekę Witalską rozsadzała wyczuwalna spod luźnego deformacyjnego odzienia młodzieńcza energia”. Czwarty odcinek mikroprozy Jarosława Banasia o J.A Szaraczkiewiczu. Ciąg dalszy nastąpi.
Chcesz się przenieść w czasy pierwszych władców Polski? Oto 5 książek, po które warto sięgnąć z okazji przypadającego dziś 1000-lecia koronacji Bolesława Chrobrego.
Najsłynniejszy popularyzator teorii mówiących o wpływie istot pozaziemskich na powstanie i rozwój ludzkiej cywilizacji, a przy tym bestsellerowy pisarz Erich von Däniken, kończy dziś 90 lat.
Kamil Białaszek sięga po „Skowyt” Allena Ginsberga, by dać nam na wskroś współczesną opowieść redefiniującą „normalność” w świecie tonącym w politycznym i medialnym absurdzie – pisze Przemysław Poznański.
Mieczysław Gorzka wspiera lokalne księgarnie. Kolekcjonerskie wydania jego powieści “Klątwa” i “Przedostatni smok” można kupić stacjonarnie lub wysyłkowo tylko w kilku niesieciowych dolnośląskich księgarniach. Zachęcamy do wsparcia akcji!
Polski rynek książki jest w kryzysie i wymaga szybkiej reformy. Dla dobra pisarek i pisarzy, wydawców, bibliotek i księgarń kameralnych, a tym samym dla dobra czytelniczek i czytelników – wynika z opublikowanego dziś raportu „Jeszcze książka nie zginęła?”.
Sejm przyjął uchwałę o patronach roku 2026. Są w śród nich Sergiusz Piascecki, Stanisław Staszic, Franciszek Karpiński, Mieczysław Fogg i Józef Maksymilian Ossoliński. Wcześniej swoją uchwałę o patronach przyjął Senat.
Miarą dojrzałego patriotyzmu jest przyjmowanie całego dziedzictwa przodków. I tego, które jest powodem do dumy i tego które było ewidentnie haniebne, bądź takowym się niektórym wydaje – o wystawie „Nasi chłopcy” pisze Bohdan Głębocki, historyk i pisarz.
Najnowszy film Pedro Almodóvara jest opowieścią o naszej otwartości lub jej braku na to, czego nie rozumiemy. O otwartych i zamkniętych drzwiach, umysłach, sercach. O „W pokoju obok” pisze Przemysław Poznański.
W tym spektaklu jest wszystko: cudowne songi rozpisane na dwa główne głosy, rewizja znanej od lat historii i wypełnienie luk pierwotnej fabuły – o granym na deskach Teatru Muzycznego Roma w Warszawie „Wicked” pisze Jakub Hinc.
Dziś 104. urodziny Stanisława Lema. Z tej okazji Wojciech Gunia przedstawia krótką ściągawkę dla tych, którzy jeszcze nie znają – albo dopiero zamierzają poznać – twórczości największego polskiego geniusza fantastyki naukowej.
Coraz więcej twórców, aktywistów i ludzi zaangażowanych już się wycofuje lub zaraz zacznie się wycofywać z życia publicznego, zasłaniając się „zmęczeniem”, „rozczarowaniem rodakami”, „higieną psychiczną” i „życiem dla siebie”. Tak to widzę po ostatnich wydarzeniach – pisze w czerwcowym felietonie Dawid Kornaga.
Prawdziwa podróż zaczyna się dopiero wtedy, gdy złudzenia opadną. Można zmieniać krajobrazy, lecz zawsze nosimy ze sobą własną historię – pisze w eseju Małgorzata Żebrowska.
Inscenizacja „Jesus Christ Superstar” w Teatrze Muzycznym w Toruniu jest wyjątkowa, bardziej przypomina koncert niż klasyczny spektakl teatralny, z większością miejsc stojących, podobnie jak na koncercie w klubie studenckim – pisze Jarosław Banaś.
Stoję na tej scenie też jako matka, ta, która słyszała wielokrotnie niemy krzyk swego dziecka i swój własny – mówiła Eliza Kącka, odbierając Nagrodę Literacką Nike za książkę „Wczoraj byłaś zła na zielono”. Byliśmy na gali.
Agnieszka Holland odkleja z Franza Kafki grube warstwy „kafkowskich” etykiet, dając nam biografię narracyjnie, ale i formalnie, niejednoznaczną. Kpiącą przy tym – w ślad za jej bohaterem – z tego, co nadaje rzeczywistości rys absurdu i groteski.
Dał nam „Akademię Pana Kleksa”, „Kaczkę Dziwaczkę”, „Na straganie”, „Na Wyspach Bergamutach”. 125 (albo 127) lat temu urodził się Jan Brzechwa, poeta, pisarz, satyryk i… prawnik, autor komentarza do ustawy o prawie autorskim.
Kiedy jedni Polacy nie mają zdolności kredytowej na zakup mikrokawalerki za 450 tysięcy złotych (a nawet więcej), drudzy bez spinki finansowej inwestują w apartamenty i wille na południu Hiszpanii. Nic nadzwyczajnego. Zawsze byli, są i będą ci biedni i ci bogaci, szczególnie superbogaci – pisze w lutowym felietonie Dawid Kornaga.
Sensacyjno-kryminalna fabuła dystopijnego „Psa 51” w reż. Cédrica Jimeneza, skrywa ostrzeżenie przed władzą absolutną – niezależnie w czyje ostatecznie trafi ona ręce. Recenzuje Przemysław Poznański.
Może zamiast płakać nad tym, że ktoś obiektywnie stary umarł, powinniśmy raczej zastanowić się, co my zrobimy z czasem, który nam pozostał. Jeśli go nie wykorzystamy, śmierć nie będzie największą stratą – pisze w październikowym felietonie Dawid Kornaga.
„Dexter: Zmartwychwstanie” szczęśliwie nie jest powtórką z rozrywki, lecz pełnym szacunku dla oryginału rozwinięciem znanych tematów i wątków, opowieścią o bohaterze, który zmuszony jest stawić czoła jednemu z najtrudniejszych wyzwań w swoim życiu – pisze Przemysław Poznański.
Długie rozmowy teraz, krótka pamięć później. Berlin na wynajem tak już ma, udziela się to miejscowym i przyjezdnym. Dobrze, że się na to jakimś cudem uodporniłem – pisze w styczniowym felietonie Dawid Kornaga, autor m.in. powieści „Berlinawa”.
To jeden z powodów, dla których ją kocham: wszystko jest u niej jednocześnie katolickie i dziwne – przekonywała pisarka Louise Erdrich. 100 lat temu urodziła się Flannery O’Connor.
Warszawę odwiedził Jean Reno – tym razem nie jako aktor, ale pisarz, autor szpiegowskiego thrillera „Emma”. „Podążajcie za marzeniami. Nawet jeśli nie jest to proste” – przekonywał. Byliśmy na spotkaniu.
Węgierski pisarz László Krasznahorkai został laureatem Literackiej Nagrody Nobla 2025. Za „fascynującą i wizjonerską twórczość, która w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki”.
Jedną książkę w całym zeszłym roku przeczytało 41 proc. z nas, po siedem lub więcej książek sięgnęło zaledwie 7 proc. Polaków – wynika z opublikowanego właśnie raportu Biblioteki Narodowej. Ale jeśli już czytaliśmy, to po czyje książki sięgaliśmy najchętniej?
Przetłumaczył wszystkie dzieła Szekspira i „Ulissesa” Joyce’a, a jednocześnie zasłynął jako autor poczytnych kryminałów, tłumaczonych na kilkanaście języków. 105 lat temu (choć możliwe, że 103) urodził się Maciej Słomczyński znany też jako Joe Alex.
Nikt już nie pisze wielkich powieści społecznych. Dziś powinność opowiadania o współczesnych problemach dźwiga kryminał – mówił Grzegorz Kapla, autor wznowionych właśnie powieści „Bezdech” i „Bezwład”. Spotkanie prowadził Przemysław Poznański z Zupełnie Innej Opowieści.
„Gdyby mój lekarz powiedział mi, że zostało mi tylko sześć minut życia, nie zamartwiałbym się. Pisałbym trochę szybciej” – mówił. 105 lat temu urodził się Isaac Asimov, autor „Fundacji”, jednego z najważniejszych dzieł światowej literatury SF.
Czy model AI LLama 3 szkolił się na polskich pisarzach? W mającym do tego służyć repozytorium LibGen znajdziemy m.in. pirackie wersje dzieł Olgi Tokarczuk, Wioletty Grzegorzewskiej, Stanisława Lema, Vincenta V. Severskiego, Sylwii Zientek czy Remigiusza Mroza.
Wystawiane w Teatrze Współczesnym w Warszawie „Szaleństwo nocy letniej” to opowieść o samotności we dwoje, rozpisana tyleż na gitarę i śpiew, co na bezgraniczny smutek skrywany pod warstwami niewymuszonego żartu. Brawurowo przy tym wyreżyserowana i zagrana – pisze Przemysław Poznański.
– Jeśli miałabym komuś podarować tę książkę, to osobie, która jest w momencie życiowego przełomu i musi rozpocząć nowy etap – mówiła Kim Keum Hee, autorka książki „Rok wśród kwiatów. Dziennik koreańskiej miłośniczki roślin”. Byliśmy na spotkaniu.
ARTYKUŁ
ZOBACZ TAKŻE TOP 2025 – LITERATURA PIĘKNA
„A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają” – pisał, jako jeden z pierwszych wprowadzając do literatury język polski. 520 lat temu urodził się Mikołaj Rej.
W zbieraniu informacji o Krystynie Skarbek najważniejsze jest oddzielenie tego, co się mogło w jej życiu zdarzyć i tego co wiemy na pewno od tego, co możemy tylko zakładać lub czego nie wiemy – mówili Vincent V. Severski i Piotr Niemczyk podczas spotkania wokół książki „Christine”. I zapowiedzieli powstanie kolejnej książki, a może nawet dwóch, o polskiej oficer wywiadu.
ARTYKUŁ
ZOBACZ TAKŻE: TOP 2025 – KRYMINAŁY, SENSACJA, FANTASTYKA
„Szaraczkiewicz, wy nic nie rozumiecie, wy nie wiecie jak działa państwo”. Przeczytajcie mikroprozę Jarosława Banasia. Ciąg dalszy nastąpi.
Czy zniesienie – wzorem Danii – VAT-u na książki stałoby się lekiem na fatalny poziom czytelnictwa w Polsce? „VAT to za mało”. Postuluję stworzenie „ulgi czytelniczej” – pisze w felietonie Jakub Hinc, współtwórca Zupełnie Innej Opowieści, doradca podatkowy.
„Ja, Klaudiusz” oraz „Klaudiusz i Messalina” wyniosły autora na piedestał literacki, jednocześnie na długie lata wyznaczając sposób widzenia biografii bohaterów. W 130. Rocznicę urodzin Roberta Gravesa o jego opus magnum i o samym autorze pisze Jakub Hinc.
Dał nam „Buddenbrooków”, „Czarodziejską górę”, „Śmierć w Wenecji”, za największe swoje dzieło samemu mając tetralogię „Józef i jego bracia”. 150 lat temu urodził się Thomas Mann, laureat Literackiej Nagrody Nobla.
Znany jest jako literacki ojciec „Małego Księcia”, ale to tylko niewielka część biografii tego niezwykłego człowieka: pisarza, poety, rysownika i pilota. 125 lat temu urodził się Antoine de Saint-Exupéry.
Czy na nas, ludziach 50+ kończy się fascynacja Sztukmistrzem z Kielc? Może tak się stać, choć nie powinno, bo Edmund Niziurski nie tylko opisywał tamte, minione, peerelowskie czasy, nie tylko język był siłą jego powieści, ale bohaterowie, intryga i akcja, przyjaźń i kumpelstwo – pisze w 100-lecie urodzin autora „Niewiarygodnych przygód Marka Piegusa” Grzegorz Kalinowski.
Spopularyzował wymyślonego przez brata „robota”, w „Inwazji jaszczurów” zmierzył się z faszyzmem i zagrożeniami dla demokracji, za co gestapo chciało go nawet aresztować, a w „Fabryce absolutu” pisał o nadmiarze Boga. W 135. rocznicę urodzin o Karelu Čapku pisze Jakub Hinc.
Dzięki byciu pomiędzy mam przywilej krytycznej obserwacji, poczucie bycia w bliskości z samą sobą i wyboru, do kogo i do czego aktualnie mi najbliżej. Bycie w “Pomiędzy” daje mi poczucie wolności, które jest dla mnie ważne jak powietrze – pisze Małgorzata Żebrowska, autorka powieści „Matczyzna”.
– Muzyka była dla mnie narzędziem do wyrażenia buntu, emocji, i pragnienia zmiany. I nadal tym jest – mówił Piotr Liroy-Marzec podczas premiery filmu Małgorzaty Kowalczyk „Don’t F**k with Liroy” – dokumentu o determinacji w dążeniu do celu, rozpiętego emocjonalnie między sceniczną euforią a kameralną, intymną wręcz autorefleksją. Od dziś w kinach.
Pisał o ludziach wewnętrznie rozdartych, prowadzących życie pełne sprzeczności. 140 lat temu urodził się François Mauriac, laureat Literackiej nagrody Nobla z roku 1952.
Wszyscy wiemy, jak bywa z postanowieniami, szczególnie tymi noworocznymi. Jednak ufając zasadzie, że “droga ważniejsza niż cel”, moje postanowienia czytelnicze traktuję bardziej jak kompas niż konieczność – pisze Małgorzata Żebrowska.
Jesteś na miejscu. Punktualnie. Może nawet pięć minut przed czasem, żeby nie wyglądać na spóźnionego desperata. Mija dziesięć minut. Piętnaście. I nagle przychodzi wiadomość: „Zaraz będę”. Już wiesz, że to nie „zaraz” i raczej nie „będę” – pisze w kwietniowym felietonie Dawid Kornaga.
– Chciałam napisać powieść prawdziwą, a to można zrobić tylko „na otwartym sercu” – mówiła Małgorzata Żebrowska podczas premiery swojej debiutanckiej powieści „Matczyzna”. Spotkanie prowadził Przemysław Poznański z Zupełnie Innej Opowieści.
– Żyjemy w bańkach informacyjnych, puchniemy swoją informacją, a „tamci” puchną swoją i nikt już specjalnie nie szuka prawdy, bo woli dostać swoją wersję zdarzeń – mówił Igor Brejdygant, autor „Prawdy” na Scenie Grandy podczas Poznańskich Targów Książki. Spotkanie prowadził Przemysław Poznański z zupelnieinnaopowiesc.com.
Już wiemy, kto w serialu HBO Original o Harrym Potterze zagra główne dziecięce role. „Mamy zaszczyt zakomunikować, że dostaliście się do Szkoły Magii i Czarodziejstwa w Hogwarcie”.
Żył zaledwie 30 lat, ale to wystarczyło, by został jednym z najważniejszych poetów rosyjskich pierwszej połowy XX wieku, współtwórcą imażynizmu autorem rozczarowanym radziecką rewolucją. 130 lat temu urodził się Siergiej Jesienin.
Dał nam „Złego”, „Filipa”, „Życie towarzyskie i uczuciowe” oraz „Dziennik 1954”. W 105. rocznicę urodzin Leopolda Tyrmanda o wszystkich twarzach pisarza, jakie znajdziemy w biografii pióra Marcela Woźniaka pisze Jakub Hinc.
Byłem tu, przy skrzynce na listy, odłączony od świata, byłem na prywatnej rozmowie z autorami – o wrażeniach z lektury „Literatury na Świecie” pisze Jarosław Banaś.
Rozpięty między dramatem a kabaretem, teatrem lalek a niemym kinem, spektakl Teatru PAPAHEMA to opowieść o świadomości rodzącego się faszyzmu, odsuwanej i zagłuszanej tym, co błahe, co nieistotne, co pozwoli na chwilę o nadchodzącym złu zapomnieć – pisze Przemysław Poznański.
Na zaczynających się jutro Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie Instytut Książki tradycyjnie zaprezentuje katalog „New Books from Poland”. Tym razem stawia m.in. na Dorotę Masłowską, Elizę Kącką, Jakuba Nowaka, Łukasza Orbitowskiego, Szczepana Twardocha i Wojciecha Gunię.
Wakacje mają to do siebie, że trwają za krótko. Tryb wakacyjny znika szybciej niż opalenizna. Choć to właśnie on pozwala nam jeszcze jakoś znosić codzienność. Bo przecież wymyśliliśmy wakacje nie po to, by zwiedzać, ale by udawać, że nie musimy robić tego, co zwykle – pisze w sierpniowym felietonie Dawid Kornaga.
Przez pryzmat kameralnej opowieści o rodzinie pogrążającej się w kryzysie Jan Komasa opowiada niebezpieczeństwie rozpadu całego narodu dotkniętego groźnym wirusem demagogii. O dystopijnej „Rocznicy” pisze Przemysław Poznański.
Anna Seniuk i Krzysztof Szczepaniak w niezwykłym i nieoczywistym słuchowisku Jarosława Banasia „Głosy we mgle” o dziedziczeniu traumatycznej pamięci. Posłuchajcie z okazji przypadającej dziś 80. rocznicy zakończenia walk o Kołobrzeg.
Od sześćdziesięcioleciu już lat pobudza wyobraźnię głębią kosmosu i potęgą pustyni, którą przemierzają Fremeni na grzbietach gigantycznych czerwi. Arrakis – Diuna – pustynna planeta. Jej „stworzyciel” – Frank Herbert – urodził się sto pięć lat temu – pisze Jakub Hinc.
Upowszechnienie przez niego druku pozwoliło, by księgi stały się dostępne dla znacznie większego grona osób, a nowe prądy i idee trafiły pod strzechy. O Johannesie Gutenbergu w 625. rocznicę urodzin pisze Jakub Hinc.
„Zaplanujcie spotkania autorskie w Ukrainie. Poznajcie ludzi, którzy zagłuszają syreny alarmowe lekturą waszych książek” – mówiła Olga Tokarczuk podczas Międzynarodowego Kongresu PEN w Krakowie.
„Podcasty robimy od stu lat” – to hasło towarzyszyło konferencji Polskiego Radia, poświęconej właśnie podcastom – tym, które już zyskały uznanie słuchaczy i tym, które debiutują właśnie na stronie rozgłośni. Przeczytajcie naszą relację.
„Nie będzie zapomniany. Napisać by chyba można na jego grobie, że była to treść dynamiczna, która rozsadzała wszystkie formy i kanony sztuki” – pisał o nim Antoni Słonimski. 140 lat temu urodził się Stanisław Ignacy Witkiewicz, Witkacy, autor „Szewców”, Matki”, „Pożegnania jesieni” czy „Nienasycenia”.