Czesław Miłosz, Tadeusz Różewicz i Isaac Bashevis Singer byli nominowani w 1974 roku do literackiego Nobla – wynika z dokumentów ujawnionych właśnie przez Akademię Szwedzką.
Nominacje do Literackiej Nagrody Nobla są tajne. Poznajemy je dopiero upływie 50 lat od daty nominacji. W tym roku zatem czas na ujawnienie nazwisk tych twórców, którzy zyskali uznanie nominujących w 1974 roku.
Jak wynika z otwartych właśnie archiwów Akademii Szwedzkiej, przed pięćdziesięcioma laty uznanie nominujących zdobyło wielu późniejszych laureatów tego najważniejszego literackiego wyróżnienia, m.in. Vicente Aleixandre, hiszpański poeta, nagrodzony ostatecznie cztery lata później, w 1977 roku, amerykański pisarz Saul Bellow (nagrodzony w 1976), Elias Canetti (nagrodzony w 1981), William Golding (nagrodzony w 1983), Günter Grass (nagrodzony w 1999), Doris Lessing (nagrodzona w 2007), V.S. Naipaul (laureat z 2001) czy Kenzaburō Ōe (nagrodzony w 1994).
Ale na liście sprzed pół wieku znajdziemy też nazwiska wybitnych pisarzy, którzy Nobla nigdy nie otrzymali. To m.in. Jorge Luis Borges, Anthony Burgess, autor „Mechanicznej pomarańczy”, Friedrich Dürrenmatt, szwajcarski dramaturg i prozaik, Eugène Ionesco, francuski dramaturg awangardowy, współtwórca teatru absurdu, Astrid Lindgren, autorka m.in. „Pippi Langstrump” i „Dzieci z Bullerbyn”, a także Vladimir Nabokov i francuski pisarz André Malraux.
Miłosz debiutant, Singer po raz drugi
Wśród nominowanych po raz pierwszy pojawia się nazwisko Czesława Miłosza, wówczas autora „Zniewolonego umysłu” czy „Doliny Issy”. Nominującym polskiego poetę był mieszkający na Zachodzie litewski dramaturg, prozaik, dziennikarz Algirdas Landsbergis. Miłosz dostał Nobla sześć lat później, za to, że „z bezkompromisową wnikliwością ujawnia zagrożenia człowieka w świecie pełnym gwałtownych konfliktów”.
W 1974 roku nominowany był też amerykański pisarz polsko-żydowskiego pochodzenia, piszący w jidysz Isaac Bashevis Singer. Dla autora „Sztukmistrza z Lublina” była to już druga nominacja – pierwszą otrzymał rok wcześniej. Nominującymi byli Jules Brody z University of New York, Julien Hirshaut z Yiddish PEN Club, Lothar Kahn, profesor z Central Connecticut State College oraz Percy Matenko z American Association of Professors of Yiddish. Singer został laureatem Literackiej Nagrody Nobla w 1978 roku. Przyznano mu ją „za namiętną sztukę narracyjną, która zakorzeniona w polsko-żydowskiej tradycji kulturalnej ożywia uniwersalne ludzkie warunki życia”.
Różewicz po raz czwarty
W 1974 roku, podobnie zresztą jak w 1968, 1971 i 1973, nominację zdobył Tadeusz Różewicz, wybitny poeta, dramaturg, prozaik i scenarzysta, autor m.in. „Kartoteki”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Śmierci w starych dekoracjach”, „Kartoteki rozrzuconej”, „Palacza”. Nominującym był Józef Trypućko, językoznawca, slawista, tłumacz, profesor uniwersytetu w Uppsali, członek Kungliga Humanistiska Vetenskapssamfundet i Uppsala (Królewskiego humanistycznego stowarzyszenia naukowe w Uppsali) oraz Per Wästberg ze szwedzkiego PEN Clubu.
Różewicz – obok takich również nominowanych do Nobla pisarzy jak Eliza Orzeszkowa, Stefan Żeromski, Maria Dąbrowska, Leopold Staff, Jerzy Andrzejewski, Zbigniew Herbert, Witold Gombrowicz czy Sławomir Mrożek – nigdy nagrody nie otrzymał. Zmarł w 2021 roku, możliwe zatem, że jeszcze wielokrotnie odnajdywać będziemy jego nazwisko na listach nominowanych do Literackiej Nagrody Nobla.
Pora na Szwedów. I to podwójnie
Rok 1974 był jednym z tych nielicznych, gdy Literacką Nagrodę Nobla przyznano aż dwóm osobom. Wcześniej zdarzyło się to trzykrotnie, ale tym razem Akademia Szwedzka zdecydowała się na taki krok po raz ostatni. Co prawda w roku 2019 wręczono dwa medale – Peterowi Handke i Oldze Tokarczuk – ale drugi z nich był wręczony z rocznym opóźnieniem.
Pięćdziesiąt lat temu Nobla w dziedzinie literatury otrzymali szwedzki pisarz Eyvind Johnson za „sztukę powieściową, przeglądającą się w czasie i przestrzeni i służącą wolności” oraz drugi Szwed – Harry Martinson, za „twórczość, w której jest wszystko – od kropli rosy po kosmos”.