Gdy zajrzymy pod podszewkę znanego nam świata, ujrzymy brutalną walkę między terrorem a odwagą i poświęceniem – o „Krawcu” Vincenta V. Severskiego pisze Przemysław Poznański.
Na nową powieść mistrza szpiegowskiego thrillera czekaliśmy długo jak na polski rynek prozy gatunkowej, bo półtora roku. Ale było warto, bo dostajemy powieść nie tylko misternie skonstruowaną i bez reszty wciągającą, ale i pod wieloma względami zaskakującą – już choćby dlatego, że autor postanowił nią wypełnić lukę na osi czasu swoich wcześniejszych historii, a przy okazji uczynić z powieści logiczny łącznik między rozgrywającym się w Helsinkach „Placem Senackim 6 PM” (który wydawał się być książką osobną) a innymi powieściami, głownie z cyklu „Zamęt”. .
„Krawiec” jest więc jednocześnie sequelem jak i prequelem. Rozgrywa się kilkanaście lat po „Placu Senackim”, czerpiąc z tamtej opowieści garściami, przywołując nie tylko postaci oficerów MI6, Martina i Raya, ale też czyniąc z poznanego na kartach tamtej książki „księcia wywiadu”, Grigorija Portnoya, kluczową postać dla nowej fabuły. Zarazem najnowsza powieść Severskiego stanowi chronologicznie pierwszą opowieść o takich postaciach jak Roman Leski, Dima Calderón, czy rozpoczynająca tu dopiero zawodową karierę Monika Arent.
Agent w Warszawie
Intryga, którą daje nam Severski, jest przy tym najlepszym przykładem tego, czego oczekujemy po powieści szpiegowskiej, szczególnie takiej, którą tworzy były oficer wywiadu – pokazuje bowiem nie tylko złożoność spraw, jakimi zajmuje się wywiad, z ich wielowątkowością, ale też uwypukla wszelkie polityczne czy personalne zależności, wśród których lawirować muszą ci, od których niejednokrotnie zależy los kraju, a bywa, że nawet świata.
Sprawa, która trafia na biurko Leskiego, jest jedną z takich właśnie, nawet jeśli z początku niewiele na to wskazuje. Owszem, z pewnością warto się jej przyjrzeć, bo nie jest rzeczą codzienną by w Warszawie namierzony został znany wywiadowi rosyjski agent Borys Makarow. Jeszcze bardziej niepokojące jednak jest to, że ślad, jaki zostawia, prowadzi do opiekuni do dziecka zatrudnionej w domu premiera. Na pewno działań operacyjnych nie ułatwia fakt, że jest rok 2003 i Polska nie dość, że przygotowuje się do operacji Iraqi Freedom, to stoi też u progu akcesji do Unii Europejskiej.
Operacja „Rainbow”
Do dochodzenia Leski deleguje Monikę, której zleca zebranie informacji o opiekunce. Na Okęciu ląduje samolot, na pokładzie którego do Warszawy przybywają Martin i Ray, zwabieni informacjami o rosyjskim agencie. Brytyjczycy nie mogą wszak przegapić śladu Makarowa, pracownika rosyjskiej ambasady doskonale znanego im z akcji w Helsinkach i bliskiego współpracownika jednego z najważniejszych rosyjskich szpiegów, Gieorgija Portnoya.
Tymczasem do portu w czarnogórskiej Budvie zawija luksusowy jacht „Rainbow”, należący do rosyjskiego, ale antykremlowskiego, oligarchy Aleksandra Giermana. To uaktywnia MI-6, bo z informacji wywiadu wynika, że na pokładzie ma dojść do niezwykle ważnego spotkania, w którym wezmą udział osoby chcące obalić prezydenta Rosji. Malownicza miejscowość nad Adriatykiem w jednej chwili stanie się areną pojedynku między służbami: każda ze stron chce bowiem rozegrać przy tej okazji swoją własną grę.
Przeczytaj także:
Maski i garnitury
Czy sprawa opiekunki do dziecka polskiego premiera może mieć jakikolwiek związek z działaniami Portnoya i Makarowa oraz wydarzeniami w Budvie? Dość powiedzieć, że Severski niczego nie pozostawia przypadkowi. Daje nam powieść, w której liczy się najdrobniejszy nawet ślad, gest, zdarzenie, międzyludzka relacja, choćby pozornie przypadkowa. Liczy się też zarówno tu i teraz, jak i cały bagaż doświadczeń – tych zawodowych i tych osobistych. To znaczy też, że wszystkie noszone przez lata maski muszą prędzej czy później opaść.
A takie maski noszą tu niemal wszyscy. To legendy szpiegów i cienie rzucane przez powielane latami kłamstwa, półprawdy i przeinaczenia – wszystkie ta doskonale skrojone garnitury i garsonki, w które wciskają się bohaterowie, by schować to, co mogłoby ich zdemaskować: każdy rodzaj broni, jaką mają w zanadrzu – terror, zastraszenie, szantaż, albo odwrotnie: odwagę i poświęcenie – by w odpowiedniej chwili posłużyć się dla swoich celów tym, co będzie najskuteczniejsze. By zaatakować lub się bronić. Bo moment, gdy opadają maski jest w „Krawcu” brzemienny w skutki i oznacza dla bohaterów zawsze ebalansowanie na granicy życia i śmierci.
To co najważniejsze
„Krawiec” ukazuje zatem świat szpiegów, ale i powiązany z nim świat polityki, bez uproszczeń i bez upiększeń. Ale pokazuje też po raz kolejny mistrzostwo autora, który potrafi z wykrojonych przez siebie elementów opowieści, czasem pozornie do siebie niepasujących, zszyć doskonały thriller. Taki, w którym z jednej strony nie zabraknie tego, czym zachwycał „Plac Senacki 6 PM”, a więc fascynującej rozgrywki psychologicznej między stronami pragnącymi rozpracować przeciwnika, pokonać go lub zwerbować, z drugiej – dynamicznej akcji, gdy gra wejdzie w decydującą fazę i na szali położone zostanie nie tylko bezpieczeństwa Polski, ale i świata.
O tym mistrzostwie Severskiego świadczy też jednak coś jeszcze. Jest w powieści scena, gdy Roman Leski siada na ławeczce w galerii handlowej i obserwuje mijających go zwykłych ludzi: chłopaka z dziewczyną, staruszkę z wnukiem, grupę rozbawionych nastolatków – wszystkich tych, którzy przecież nie zdają sobie sprawy z prowadzonej właśnie walki wywiadów, wszystkich tych, dla których ta walka tak naprawdę jest prowadzona. Przy wszystkich maskach i grze pozorów ta jedna scena „Krawca” pokazuje być może najlepiej sens pracy oficera wywiadu, to co naprawdę jest w niej najważniejsze.
Vincent V. Severski, Krawiec
Wydawnictwo Czarna Owca, 4 czerwca 2025
ISBN: 9788383824604
Operation Portnoy | When we look under the lining of the world as we know it, we see a brutal struggle between terror and courage and sacrifice – about Vincent V. Severski’s “Krawiec” (Tailor) writes Przemyslaw Poznanski.