Pierwszy rozdział nowego i zarazem ostatniego sezonu „Andora” to opowieść o uświadamianiu sobie jak wysoką cenę trzeba będzie zapłacić za sprzeciw wobec reżimu, za marzenie o wolności.
Na koniec wszyscy giną – wiemy to z filmu „Łotr 1” Garetha Edwardsa z 2016 roku, którego oba sezony „Andora” są prequelem. A skoro film z uniwersum „Gwiezdnych wojen” był opowieścią o najwyższym poświeceniu, które bezpośrednio przyczynia się do upadku potęgi Galaktycznego Imperium, to wydaje się oczywiste, że podobne w tonie powinny być poprzedzające go historie.
I rzeczywiście – Tiny Gilroy, twórca telewizyjnego widowiska – staje na wysokości zadania, zabierając nas w międzygwiezdną podróż spod znaku rodzącego się buntu dobra przeciw siłom zła – buntu na poziomie politycznym i kształtującego się ruchu oporu, ale i buntu na poziomie jednostki, świadomej ryzyka, ale niepotrafiącej milczeć w obliczu wyrządzanych innym krzywd.
Moralna niejednoznaczność
Ceną za bunt, choć przypadkowy, była śmierć Maarvy Andor, przybranej matki głównego bohatera – śmierć niosąca w sobie głośne, wykrzyczane wręcz przesłanie o konieczności oporu. Ceną za bunt była też niewola, a wcześniej proces bohatera – jak z Kafki, charakterystyczny dla opresyjnego państwa, w którym obywatel nie ma prawa do obrony, jeśli wyrok na niego zapadł zanim jeszcze sędzia wygłosił sentencję.
Sezon drugi – rozpoczynający się w rok po wydarzeniach z poprzedniej odsłony (ale mający zakończyć się tuż przed akcją „Łotra 1” rozgrywającego się cztery lata później) – nie tylko jest powrotem do tamtego świata rosnącego w siłę totalitaryzmu, ale staje się opowieścią znacznie mroczniejszą, bo przygotowującą nas na to, co zobaczymy w filmie: że również w walce o wolność jednostka liczy się najmniej, a decyzje, które trzeba podejmować dla dobrej sprawy, są moralnie niejednoznaczne, częstokroć wykraczając poza proste rozumienie dobra i zła.
W tanecznym wirze
Zmierzy się z tym Mon Mothma, którą Genevieve O’Reilly gra tu w sposób niewidziany wcześniej: na pograniczu obłędu jako reakcji na uświadomienie sobie zasad gry, w której uczestniczy, co widać najlepiej w genialnej finałowej scenie weselnego tańca, gdy zdaje się w szaleńczym, upojnym wirowaniu, zrywać krępujące ją więzy moralności, skrupułów, wreszcie przyjaźni, a nawet miłości. Bo tylko tak będzie w stanie podjąć się trudnej i niewdzięcznej roli jaka ją czeka: przywódczyni tych, którzy nieraz splamią sobie ręce krwią, by walczyć o słuszną sprawę.
Zmierzy się z tym też Luthen Rael (Stellan Skarsgård), jeden z przywódców rodzącej się Rebelii, zmierzy się z tym sam Andor (Diego Luna), gdy w jednej z pierwszych scen zasypywać będzie zwerbowaną do współpracy imperialną mechanik komplementami i sloganami, ryzykując jednocześnie jej życiem i nie mogąc jej zaoferować nawet złudnego poczucia bezpieczeństwa. Andor też zresztą doświadczy na własnej skórze prymatu celu misji nad jednostką, gdy wysłany zostanie z zadaniem przerastającym jego umiejętności, a w chwili niebezpieczeństwa liczyć będzie mógł tylko na siebie. Bo „Andor” nie jest – podobnym do „Mandalorianina”, czy nawet „Obi-wana Kenobiego” – serialowym komiksem, lecz opowieścią pełną bohaterów niedoskonałych, ułomnych, wręcz słabych, których siłą jest wiara w cel, do którego dążą.
Przeczytaj także
Po obu stronach Mocy
Początek drugiego sezonu wydaje się z zrazu chaotyczny, jakby montowany ze zbyt krótkich scen, w których twórcy chcą nam koniecznie jak najszybciej pokazać, co dzieje się u Andora, co u Mothmy, co u przyjaciółki Andora, Bix (Adria Arjina), okrutnie doświadczonej w poprzedni sezonie wymyślnymi torturami, co w końcu dzieje się po drugiej stronie Mocy: u ambitnej imperialnej oficer Dedry Meero (Denise Gough) i niemniej ambitnego Syrila Karna (Kyle Soller). To wrażenie rozpędzenia wątków z czasem jednak mija, gdy zaczynamy sobie zdawać sprawę, że niezależnie od tego, komu bohaterowie służą, ich dylematy są podobne, ich rodzinne sprawy równie skomplikowane, a ich decyzje podszyte wątpliwościami.
Bo „Andor” – choć jest z założenia space operą, a więc opowieścią wpisującą się fantastykę lżejszego sortu, to przecież od początku wyrasta poza te ramy, aspirując do bycia opowieścią na poważnie, opowieścią dla dorosłych, poruszającą tematy ważne, trudne, kontrowersyjne. To przecież szpiegowski serial rozgrywający się podczas wojny, który nie ucieka nawet przed takimi tematami jak gwałty, nie mówiąc już o szantażach, zabójstwach na zlecenie i wreszcie śmierci jako elementu ryzyka wpisanego wprost w uczestnictwo w spisku.
Cztery trzyaktówki o poszukiwaniu wartości
Oba sezony „Andora” podzielone zostały na cztery trzyodcinkowe rozdziały o mniej lub bardziej otwartym zakończeniu. Dobrze się stało, że platforma Disney+ pokazuje poszczególne trzyaktowe odsłony łącznie, podczas cotygodniowych premier. Pozwala to docenić serial z jego tyleż wizualnym, co emocjonalnym rozmachem, wczuć się w historię, która – trochę jak „Opowieść podręcznej” Bruce’a Millera według prozy Margaret Atwood – przenosi nas do równoległego, dystopijnego świata bezwzględnego reżimu, nienawidzącego słabszych i budowanego na przemocy.
Co prawda w tym przypadku to świat położony w odległej galaktyce (i to dawno, dawno temu), ale tak naprawdę będący odbiciem naszej rzeczywistości: mniej lub bardziej wykrzywionym, ale i tak czerpiącym z niej garściami – z pogardy, z przekonania o wyższości jednych nad drugimi, z zawłaszczania symboli, z budowaniem politycznego nadzoru nad instytucjami prawa, z żonglowaniem życiem i podporządkowywaniem sobie wszelkich sfer wolności. Ale to też obraz świata, w którym jednostki szukając swojego miejsca, za cenę stabilności, spokoju, gotowe będą oddać swobodę, wybrać zmurszały zdawałoby się świat rytuałów. To nie tylko wybór Imperium jako ostoi hierarchii społecznej, instytucjonalnego ładu, zasad, ale też decyzja o poddaniu się zwyczajom i ucieczka od jednostkowej wolności do konserwatywnego, klasowego starego porządku, w którym wszystkie role są już od dawna rozdane. Na tym, różnym od wyznawanego przez Mon Mothmę, poziomie realizacji potrzeb – i widzieliśmy to już w pierwszym sezonie – znajdzie się Leida (Bronte Carmichael), jej córka. I nie sposób tu zrzucić pełnej odpowiedzialności za jej zachowanie na nastoletni bunt przeciw rodzicom.
Przeczytaj także:
Coś trzeba poświęcić, by być może coś zyskać
Drugi sezon „Andora” to opowieść o samotności – w pojedynkę i w grupie, bo to ostatecznie właśnie jednostka musi podjąć najważniejsze decyzję i czasem stoczyć najtrudniejszą walkę z najokrutniejszym przeciwnikiem, jakim się jest dla samego siebie. Dlatego zrozumienie zasad gry nie oznacza odrzucenia zasad i reguł, strząśnięcia z barków ciężaru zwyczajów – to przecież w gruncie rzeczy właśnie dla tych zasad bohaterowie będą ginąć i o nie będą walczyć.
Pierwsza trzyodcinkowa odsłona „Andora” wyrasta poza konwencję i w zasadzie poza Gwiezdną Sagę, ale jednocześnie przecież czerpie z niej pełnymi garściami – nie tylko na poziomie postaci, które znamy z poprzednich odsłon filmowo-serialowego uniwersum (Mon Mothma w kreacji Caroline Blakiston pojawiła się wszak już w „Powrocie Jedi” z 1983 roku) czy miejsc (planeta Yavin 4, znana z „nowej nasdziei” z 1977 roku i „Łotra 1”), ale także wpisując się w ogólne przesłanie tej opowieści stworzonej w 1977 roku przez George’a Lucasa: każdy bowiem z bohaterów sagi – od Padme/Amidali, przez Obi-wana Kenobiego, Sawa Gerrerę, Andora, Maarvę, Shmi, Anakina/Dartha Vadera, Leię, Hana i Luke’a – ostatecznie będzie sam musiał zmierzyć się ze swoimi demonami i dokonać najtrudniejszych wyborów, decydując, co poświęcić, by być może coś zyskać. I zrozumieć, że utrata złudzeń, niewinności, zasad, przyjaźni, a nawet życia to cena niezbędna za nadzieję na wolność.
Gwiezdne Wojny: Andor, sezon 2
Scenariusz odc. 1-3: Tony Gilroy
Reżyseria odc. 1-3: Ariel Kleiman
Disney+, 2025
The Price of Freedom | The first chapter of the new and final season of “Andor” is a story about realizing how high a price will have to be paid for opposing the regime, for the dream of freedom.