Bohaterowie prozy Han Kang doświadczają straty, która czasem wymagać będzie od nich zmierzenia się z trawiącą ich nostalgią i bólem, a czasem zmusi do określenia na nowo siebie samych, odnalezienia harmonii w świecie, który ich zawiódł – o „Owocach mojej kobiety” pisze Przemysław Poznański.
Wczesne opowiadania późniejszej noblistki to proza intymna, skupiona na psychologicznym portrecie osób, których życie rozpada się, zmienia w sposób radykalny, co stawia ich w obliczu konieczności przedefiniowania pryncypiów, ale też zamyka raz na zawsze pewien etap, powracając czasem nostalgicznym wspomnieniem dawnych chwil, smaków, zapachów, częściej jednak zmuszając do odnalezienia nowej, wcale niełatwej drogi w tak zaistniałym chaosie, z którego dopiero może wyłonić się nowy porządek. Może, ale przecież wcale nie musi.
Tak proza musi boleć. I boli – szczególnie wtedy, gdy dochodzi do przemocy, gdy dzieje się to, co nieodwracalne, gdy bohaterowie zagubieni w targających nimi emocjach krzywdzą siebie i innych, głównie w poczuciu bezsilności wobec rzeczywistości, która ich rozczarowuje, boleśnie weryfikując ich naiwne rozumienie świata.
Kwestia samotności
Postacie, które tworzy Han Kang, są zarazem kruche, jak i silne – kruche, bo tylko takie są w stanie w swej wrażliwości odczuć tak głęboko znaczenie zmiany, jaka staje się ich udziałem; silne, bo najczęściej są w stanie ten moment przetrwać, nawet jeśli nie wyjdą z owego doświadczenia tacy sami. Ta kruchość i ta siła są niezbędne, by przezwyciężyć samotność, która będzie tu wszechobecna – czasem jako przyczyna straty, czasem jako jej skutek.
„Człowiek, który choć raz zaznał samotności, będzie już wiecznie samotny” – usłyszymy w pewnym momencie. I tak właśnie jest z bohaterami tych opowiadań: niezależnie od tego, w jakich konfiguracjach funkcjonują, z kim mieszkają, z kim starają się dzielić życie, zawsze będą osamotnieni – fizycznie, duchowo, emocjonalnie. Pogrążeni we wspomnieniach za tym, co nie wróci, porzuceni, odrzuceni, a najczęściej nierozumiani.
Przemiana
Przeczytaj także (ciąg dalszy recenzji poniżej)
Opowiedzenie o stanach tak intymnych wymaga od pisarki narzędzi, które pozwolą jej przekroczyć niewidzialne granice – między snem a jawą, między teraźniejszością a wspomnieniem, między tym co jest a tym, co wymarzone, wreszcie też między tym, co przypisane światu materialnemu a tym, co wymyka się racjonalności. Najlepiej pokazuje to opowiadanie, otwierające tom i dające tytuł temu zbiorowi, opowiadanie, w którym otrzymujemy studium samotności w związku.
Oto na ciele kobiety zaczynają pojawiać się siniaki, których nie wywołało uderzenie czy jakakolwiek forma przemocy. W każdym razie przemocy fizycznej, bo przecież widzimy rodzące się w małżeństwie niezrozumienie, rozmijanie potrzeb, wreszcie mijanie w sensie dosłownym. Przemiana, którą znamionują sine znamiona, może być więc reakcją na kryzys emocjonalny, a zarazem formą ucieczki – radykalnej, bo odrzucającej to, co ludzkie, pojmowalnej tylko wtedy, gdy odrzucimy racjonalność.
Zdejmowanie masek
Małżeński kryzys – tym razem będący skutkiem zdrady – staje się też zarzewiem zmian, jakich doświadczają bohaterowie „Małego Buddy”, opowiadania o maskach, które skrywają blizny – na ciele i na duszy. I o tym, że czasem trzeba odrzucić maskę, by móc wreszcie wyrzeźbić własną twarz. Tak przecież dzieje się we śnie, który nawiedza bohaterkę tej historii – odwiedza ona świątynię z posagiem Buddy, lecz gdy chce ujrzeć jego oblicze, okazuje się, że każdy musi je ukształtować po swojemu.
Ilustratorka książek dla dzieci Ch’oe Sŏn-hŭi jest żoną Yi Sang-hyŏpa, znanego prezentera telewizyjnego – człowieka chorobliwie perfekcyjnego, zarazem ukrywającego pod garniturem i koszulą zapięta pod samą szyję tajemnicę swego niedoskonałego ciała, ale i rozczarowanie związkiem. Rzecz w tym, że pęknięcie w związku tej pary jest głębsze, niż ktokolwiek mógłby sądzić, a w takiej sytuacji zrzucanie masek może nie być bezkarne.
Rytuały i relacje
O ile bohaterowie wspomnianych opowiadań doświadczają samotności będąc z drugą osobą, o tyle T’ae-sik, bohater opowiadania „Pewnego razu”, szuka wyjścia z osamotnienia w nadziei zbudowania związku z Min-hwa – kobietą z jednej z kilkudziesięciu redakcji, które odwiedza regularnie dostarczając książki do recenzji. Relacja między nimi, do której w końcu dochodzi, jest jednak mimo to od początku niemożliwa – poczucie samotności jest tu bowiem immanentną cechą obojga bohaterów. Na tyle silną, że nie zmieni tego nawet czyn prawdziwie brutalny.
Czasem jednak samotność jest wyborem – jedynym logicznym w obliczu straty. Można go nazwać ucieczką, ale w przypadku Sŏn, bohaterki opowiadania „W głębi czerwonego kwiatu”, to impuls, który okazuje się być drogą do oświecenia, przeznaczeniem – jednym niosącym spokój w obliczu śmierci bliskiej osoby. Zachwyt korowodem lampionów w buddyjskiej świątyni podczas Urodzin Buddy, ale i chęć zrozumienia towarzyszącego mu rytuału, wrzuca nastoletnią bohaterkę do świata duchowego, świata medytacji, samotności jako posługi.
Martwe ptaki
Świat Sŏn jest światem naznaczonym przemocą – częstą w opowiadaniach Han Kang, wymierzaną nierzadko najmłodszym. W „Co czują psy o zachodzie słońca” jest to przemoc psychiczna, ale naznaczona okrucieństwem wylewającym się z głębokiego pęknięcia w związku rodziców. Wzajemne animozje, brutalna walka między dorosłymi, w wymierny sposób dotyka ich dziecka, które dopiero kształtuje swoje rozumienie świata, doświadczając już jednak skrajnego braku miłości, straty czegoś, czego nie zdążyło się zaznać, a zatem nie da się tego odbudować.
Młoda bohaterka innego z opowiadań, „Rzeka płynąca po torach kolejowych”, też doświadcza w domu przemocy ze strony pijanego ojca i straty, gdy jej matka popełnia samobójstwo. Dorosłość nie przynosi ulgi – samotność w domu zastąpiona zostaje samotnością dosłowną, gdy opuszcza ją jej partner. Jest więc od zawsze i pozostanie bezbronna wobec świata, tak jak bezbronne były ptaki, uderzające w okna kościoła, których zwłoki wkładała w dzieciństwie do kieszeni, by dać sobie ułudę, że potrafi ogrzać dłonią martwe ciała. To opowiadanie jest jednym z najmniej oczywistych, balansując – choć inaczej niż „Owoce mojej kobiety” – na granicy realności i niezwykłości.
Przeczytaj także (ciąg dalszy recenzji poniżej)
Którzy pozostali
Jedną z przemian przynosi czas żałoby, której symbolem są w tradycji Korei wplatane przez kobiety we włosy białe wstążki. „Można je nosić przez trzy dni albo przez czterdzieści dziewięć dni, a nawet przez rok (…)”. Kobietę ze wstążkami we włosach spotka na promie z wyspy Czedżu (co pozwala autorce wpleść epizod związany z dokonaną tam masakrą, która stanie się potem tematem powieści „Nie mówię żegnaj”) bohaterka opowiadania „Biały kwiat” – opowieści o podróży w sensie dosłownym, ale przecież także o tej podróży jaką przebywają ci, którzy doświadczają śmierci najbliższych – z wszystkimi jej etapami, od rytuału pochówku lub saengbinnul czyli pochówku tymczasowego po próby znalezienie się w nowej rzeczywistości.
To historia poddana symbolice bieli, a więc tradycyjnej barwie żałoby – biały motyl, biała morska piana, mężczyzna ubrany od stóp do głów na biało – opowieść obnażająca różne etapy żałoby: od zaprzeczenia, niezgody, przez zagłuszanie jej pitym w nadmiarze alkoholem, po ciche jej kontemplowanie i szukanie ukojenia u tych, którzy pozostali.
Zasuszone owoce głożyny
Niezmienne dla całego tomu jest wyczucie przez Han Kang nastroju chwili, ulotności emocji, a zarazem jej siły. Najlepiej wybrzmiewa to w „Dziewięciu opowieściach”, czyli złożonych w jedno opowiadanie niezależnych minipróz, w których wybrzmiewa nostalgia za tym, co utracone, jak choćby w „Pierwszej miłości”, gdzie wspomnienie letniego spotkania dziewczynki i chłopca, który uczy ją jeździć na rowerze, powraca po latach doświadczeniem niedopowiedzianej straty. W „Wietrze” bohaterka opuszcza dom, co jest próbą zerwania z przeszłością, ale jednocześnie staje się źródłem niepokoju i poczucia winy, a w „Zachodniej stronie lasu” starta odezwie się nieoczekiwanie, gdy po przeprowadzce do miasta para przypomni sobie smak podarowanych im przed wyjazdem suszonych owoców głożyny.
„Owoce mojej kobiety” to proza stanów lękowych, związanych z poczuciem, że coś nie działa w świecie, w którym przyszło żyć bohaterom: że nie działa miłość w związku i w rodzinie, że strata jest nieodwracalna, a samotność staje się stanem permanentnym niezależnie od tego, co i kto ich otacza. Można w takim świecie chaosu próbować szukać harmonii, ale trzeba pamiętać, że każda zmiana oznacza mniejszą lub większą stratę.
Han Kang, Owoce mojej kobiety (내 여자의 열매)
Przełożyła Justyna Najbar-Miller
Wydawnictwo W.A.B., 12 listopada 2026
ISBN: 9788384495803