Aleksandra Igras mierząc się w swej prozie z tematem przemijania, poszukuje dla bohaterów płaszczyzny, na której mogą się oni wziąć za bary ze świadomością nieuchronności śmierci. O tomie opowiadań „Mokra biel Bambino” pisze Przemysław Poznański.
Autorkę tomu interesuje to, co przeoczone, skryte pod pozorami lub zagubione w czasie, co nieuświadomione w porę, także dlatego, że zanurzone w latach dzieciństwa lub hurraoptymistycznej młodości. Igras chwyta te często przecięte na wpół opowieści, pozbawione należnej im puenty i próbuje podarować im tę drugą połowę, nie tyle nawet zwieńczenie, zamknięcie, co nowy punkt widzenia, perspektywę, jaką niesie upływ czasu, a przede wszystkim dojrzałość i wszystko to, co jest jej konsekwencją.
Nie gwarantuje to zebranym tu historiom happy endu, nie byłoby to wobec bohaterów i wobec czytelników uczciwe. Autorka zestawia jednak wspomnienie z prawdą, dziecięcą naiwność z doświadczeniem życiowym, niedojrzałość z dojrzałością, co przydaje opowiadanym przez nią historiom głębi, zakorzenionej w doświadczeniu złożoności ludzkiego losu, jego nieprzewidywalności, lecz przede wszystkim w uświadomieniu sobie – niejednokrotnie bolesnym, nagłym – nieuchronności końca ludzkiego życia.
Perspektywa dorosłości
Śmierć przychodzi tu często – wskutek przestępstwa, jako efekt wypadku czy choroby. Tak jest w otwierającym tom opowiadaniu „Pokrzywy”, oferującym nam motyw powrotu po latach do rodzinnej wsi, nad którą wisi widmo niewyjaśnionego brutalnego zabójstwa. To, co zapomniane, przygniecione warstwami czasu, w jednej chwili – wskutek pewnego zdarzenia – odżywa, rezonuje w pamięci bohaterki, domaga się spojrzenia na świat dziecka oczami dorosłego, z perspektywy wcześniej dla narratorki niedostępnej.
Tak samo jest w opowiadaniu tytułowym, kończącym tom. Odgrzebane z zakamarków pamięci, z annałów pozornie błogiego dzieciństwa wspomnienie niefortunnej wyprawy dwójki kolegów z osiedlowej paczki po lody, staje się opowieścią o naiwnym wypieraniu faktu odejścia kogoś, kogo znamy, ale i stawia z czasem – także z perspektywy dorosłości – najważniejsze być może pytanie: o naszą gotowość na odejście kogoś bliskiego.
Przeczytaj także:
Subtelne niedopowiedzenia
Proza Aleksandry Igras nie odpowiada na to pytanie wprost. Pokazuje jednak bohaterów w ich staraniach mających na celu czy to spowolnienie upływu czasu, czy przynajmniej przywrócenie choćby na chwilę ważnego momentu z przeszłości, symbolicznego, kluczowego, odciśniętego w ich emocjach. Przemijanie – bo nie tylko śmierć – to zatem w tych opowiadaniach z jednej strony charakterystyczne dla dojrzałości godzenie się z upływem lat, z tym, że „młode musi z młodym, a stare z takim samym starym”, ale z drugiej – wcale nie mniej dojrzałe – pogrywanie z ową nieodwracalnością poprzez wplatanie do swojego życia rytuałów pamięci opartych na sile wspomnień.
To co odeszło, nie wróci, lecz – w przeciwieństwie do dziecka, nieskorego do godzenia się z prawdą – możemy wszak uporczywie odtwarzać w naszej pamięci to, co było, „ożywiać” nieistniejące, jak w opowiadaniu „L’chaim”, a bardziej jeszcze w „Zbliżeniach” – owej opowieści łączącej przymioty Erosa i Tanatosa, splatającej historię nieoczywistych miłosnych relacji z chorobą i śmiercią. Albo jak w opowiadaniu „Od niechcenia”, rozgrywanym na subtelnych niedopowiedzeniach, na niedostrzegalnych na pierwszy rzut oka symptomach nienazwanych wprost uczuć i równie niedookreślonych lęków. Na przypominaniu sobie jako akcie symbolicznego przywracania tego, co przeminęło.
Oswajanie przemijania
„Mokra biel Bambino” jest tomem opowieści intymnych, bo zakorzenionych w pamięci bohaterów, czerpiącą z ich osobistych doświadczeń, bazujących na ich próbach zmierzenia się z przeszłością i nadania jej przez to – a przede wszystkim tym, którzy w niej pozostali – znaczenia, ważności, głębi. Przemijanie – niczym jak trzymany na łańcuchu pies Kuras, szczekający na Mietka, gdy ten zachodzi do Haliny, wdowy po Bolesławie – jest tu więc oswajane, choć nigdy nie zostaje do końca oswojone. Jest nieuniknione, bliskie i złowieszcze, choć czasem ustąpi pola pod naporem emocji, miłości, pamięci.
Aleksandra Igras, Mokra biel Bambino
Seqoja, Olsztyn 31 maja 2024
ISBN: 9788367935098
The second half | Aleksandra Igras, measuring herself against the theme of passing in her prose, seeks for her characters a plane on which they can take on the awareness of the inevitability of death. The volume of short stories “Mokra biel Bambino„)” (Wet White od Bambino Ice) is reviewed by Przemysław Poznański.