„Wędrując po lasach piachach i jeziorach kaszubskiej krainy, zostałem przyjaźnie osaczony i przymuszony do zapoznania się z prozą Aleksandra Majkowskiego” – pisze Jarosław Banaś, autor libretta „Małego Oratorium Kaszubskiego. Apokalipsy”, którego prapremiera odbyła się w niedzielę.
Jest taka anegdota a może nawet lokalna legenda dotycząca literatury kaszubskiej. Kiedy Polska literacka zachwycała się realizmem magicznym i długowłosi, kolorowi młodzieńcy z chlebakami i zniszczonymi wydaniami kultowych numerów „ Literatury na Świecie”, epatowali egzotycznie brzmiącymi nazwiskami autorów, spożywających gołąbki w Klubie Czytelnik pisarzy, Henryk Bereza zapytał przytomnie czy znają może oni nie mniej, magicznych tutejszych autorów niedalekich w porównaniu do egzotycznych krain, Kaszub? Nie znali.
Przypomniałem sobie po latach tę sytuację, kiedy wędrując po lasach piachach i jeziorach kaszubskiej krainy, zostałem przyjaźnie osaczony i przymuszony do zapoznania się z prozą Aleksandra Majkowskiego. Oczywiście najpierw ”Życie i przygody Remusa” czytałem w polskim przekładzie i tak powstał pomysł libretta śpiewogry „Zamek we mgle”. Kiedy jednak przyszło do muzyki i rozpoczęły się długie rozmowy z kompozytorem Mateuszem Ryczkiem, zwróciłem się do powieści w języku kaszubskim. Wydaje mi się, że wiem co miał na myśli Henryk Bereza. Ten język, język kaszubski jest magiczny, cokolwiek ta magia obecnie znaczy. Po śpiewogrze polsko-kaszubskiej „Zamek we mgle”, w której zacytowałem tęsknotę ludu kaszubskiego do odrodzenia się w sile legendy, powstała jeszcze „Kantata Kaszubska” poświęcona nie mniej magicznemu zwyczajowi „pustych nocy” i w końcu, można by rzec ewolucyjnie doszliśmy z kompozytorem do sytuacji granicznej, czyli do „Małego Oratorium Kaszubskiego”. Kanwą jest proza Majkowskiego w pierwszym oryginalnym zapisie i niedawno powstały tekst Apokalipsy św. Jana w tłumaczeniu na kaszubski dokonany przez o. Adama Sikorę OFM.
Śpiewogra, Kanta i Małe Oratorium, które zostało prapremierowo wykonane w Chmielnie w niedzielę 27 października 2024 roku, zamyka Tryptyk Kaszubski, a ostatnie słowa to „amen”. W sprawie tożsamości Kaszub, języka i polskości, napisano bardzo wiele. Moja obecna prapremierowa obserwacja, dotyczy hermetyczności Kaszubskiego Kraju i Kaszubów. To, że kaszubskość ocalała, wynika właśnie z tego uprzejmego dystansu, by nie rzec konserwatywnego nastawienia do pędzącego świata. Na pewno warto czytać prozę i poezję w języku kaszubskim, ten język i sposób wartościowania, ma unikatowy tęskny zaśpiew złamanych głosek, przeciągniętych sylab, czasami bliski dziecięcemu gaworzeniu, czasami groźnie szumiących wichrów w koronach drzew. Język kaszubski choć słyszy się narzekania na jego marginalizację i niszczące przetwarzanie, w mojej niekaszubskiej perspektywie ma się świetnie. Nadal jest literacko atrakcyjny, podobnie jeżeli chodzi o muzykę. Mateusz Ryczek powiedział w wywiadzie, że w Małym Oratorium, nie dokonuje przetworzeń, tym bardziej nie cytuje kaszubskich ani sakralnych figur, jego współczesna muzyka twórcy 21 wieku jest z inspiracji Kaszubami ale jest zupełnie autonomiczną wypowiedzią i kompozytorskiej odpowiedzialności do kaszubskiego języka Aleksandra Majkowskiego i kaszubskiego tłumaczenia Apokalipsy.
Zapis wydarzenia:
Prapremiera 27.10.2024. Mateusz Ryczek. Małe Oratorium Kaszubskie – Apokalipsa na mezzosopran, baryton, chór, głos męski, saksofon i orkiestrę kameralną. Chmielno. Ośrodek Kultury i Sportu. Godz.19.
We wszystkich dotychczasowych wykonaniach pracuje zespół wykonawców: Orkiestra Evviva I`arte!, dyrygent Antonina Pola Banaś – Nitkowska, mezzosopran Ewa Zeuner, baryton Damian Wilma, narrator Tadeusz Makowski, Zespół Pieśni i Tańca Chmielanie. Projekt dofinansowany przez Narodowe Centrum Kultury w Warszawie prowadzi Edyta Klasa.