11 września 2001 roku miały miejsce zamachy terrorystyczne na Bliźniacze Wieże World Trade Center w Nowym Jorku, a także na Pentagon. Literatura szybko zareagowała na tę tragedię. Zobaczcie nasz film zrealizowany w National September 11 Memorial & Museum.
Statua Wolności, Empire State Building, Cenral Park – to tylko niektóre z symboli Nowego Jorku. Do 11 września 2001 roku takim symbolem były też Bliźniacze Wieże World Trade Center.
OBEJRZYJ FILM
Nowy Jor. The Big Apple. Najludniejszym mieście Stanów Zjednoczonych, stolicy kulturalnej, znanej z teatrów Broadweyowskich, filmów Woody’ego Allena, ale i stolicy biznesowej, skupionej wokół giełdy na Wall Street. I to właśnie w jedno z miejsc ważnych dla biznesu, ale zarazem w miejsce ważne dla nowojorczyków postanowili uderzyć terroryści.
Nowy Jork, Arlington, Pensylwania
To był 11 września 2001 roku, kilka kwadransów po godzinie 15:00 czasu polskiego, czyli tuż po 8.46 czasu obowiązującego na Wschodnim Wybrzeżu USA. W istocie był to zaledwie początek tego koszmarnego dnia w Stanach Zjednoczonych. Ale też dnia, gdy wszyscy, nie tylko w USA, Europie, Polsce, ale chyba na całym świecie, aż do późnych godzin wieczornych, na żywo, śledzili doniesienia medialne z miejsca katastrofy.
To wtedy miały miejsce cztery skoordynowane islamistyczne samobójcze ataki terrorystyczne przeprowadzone przez Al-Kaidę. Dwa samoloty, jeden po drugim, wbiły się w północną i południową wieżę WTC. Inny samolot uderzył w położony w Arlington budynek Pentagonu, kolejny – miał prawdopodobnie trafić w Biały Dom lub Kapitol – rozbił się na polu w Pensylwanii, w wyniku buntu pasażerów, którzy już wiedzieli o zamachach na WTC i przeczuwali jaki czeka ich los.
Szymborska, Foer, McEwan
Literatura szybko zareagowała na tragedię z 11 wrzenia 2001 r.
Skoczyli z płonących pięter w dół jeden, dwóch, jeszcze kilku wyżej, niżej. Fotografia powstrzymała ich przy życiu, a teraz przechowuje nad ziemią ku ziemi. (…) Tylko dwie rzeczy mogę dla nich zrobić - opisać ten lot i nie dodawać ostatniego zdania.
– pisała Wisława Szymborska.
Jedną z najgłośniejszych powieści opisujących zamachy z 11 września jest „Strasznie głośno, niesamowicie blisko” Jonathana Safrana Foera. To opowieść o dziewięcioletnim Oskarze Schellu, który przemierza ulice Nowego Jorku w poszukiwaniu zamka pasującego do tajemniczego klucza, znalezionego w rzeczach zmarłego podczas ataku na WTC ojca, w kopercie z napisem „Black”. Chłopiec postanawia odnaleźć wszystkie osoby o tym nazwisku.
Temat zamachów porusza też choćby „Sobota” Iana McEwana. Jej bohater, londyńczyk Henry Perowne pewnego dnia widzi przelatujący nad jego domem płonący samolot. Tego dnia w Londynie ma odbyć się wielka demonstracja przeciwko wojnie w Iraku. Te fakty każą mu zastanowić się nad zagrożeniami, jakie niesie współczesny świat po 11 września.
Zuckoff, Zagajewski
Polecić można jeszcze reportaż Mitchella Zuckoffa, „11 Września. Dzień, w którym zatrzymał się świat” – opowieść nie tylko o numerach lotów, o zburzonych dwóch ponad stupiętrowych wieżach i liczbie ofiar, ale może bardziej nawet o sile przetrwania i odwadze. Zarówno tych, którzy znajdowali się na pokładach porwanych statków powietrznych, jak i tych co nieśli pomoc uwięzionym w płonących wieżach i zaatakowanym budynku sił zbrojnych. To przypomnienie, że silniejsze od zła jest dobro. To dobro, które wyzwala się w ludziach w chwilach próby.
Kilka dni po zamachach na łamach „The New Yorker” ukazał się wiersz Adama Zagajewskiego „Spróbuj opiewać okaleczony świat”, w przekładzie Clare Cavanagh.
(...) Powinieneś opiewać okaleczony świat. Pamiętaj o chwilach, kiedy byliście razem w białym pokoju i firanka poruszyła się. Wróć myślą do koncertu, kiedy wybuchła muzyka. Jesienią zbierałeś żołędzie w parku a liście wirowały nad bliznami ziemi (...)
Ten wiersz stał się dla Amerykanów jedną z tych opowieści, które traktują o sile jaką trzeba w sobie znaleźć, by przetrwać po wielkiej tragedii.
Drzewo, które przetrwało
W miejscu, gdzie stały Bliźniacze Wieże, znajduje się dziś National September 11 Memorial & Museum. Pomnik to las dębów otaczających dwie kwadratowe lustrzane sadzawki, oznaczające miejsca, w których stały wieżowce. Na obrzeżach sadzawek wyryto nazwiska niemal trzech tysięcy ofiar zamachu z 11 września, ale też sześciu osób zabitych w zamachu bombowym na World Trade Center w 1993 roku.
W parku znajdziemy „Survivor Tree”, gruszę, odnalezioną w gruzch World Trade Center. Drzewo było mocno spalone i miało jedną żywą gałąź. Nie spodziewano się więc, że przetrwa. Otoczono je jednak opieką w szkółce na Bronksie i okazało się, że grusza jest niezwykle żywotna. W grudniu 2010 roku powróciła na teren WTC. Dziś jest symbolem nadziei i odrodzenia.
Schody Ocalonych
Muzeum 11 Września zostało otwarte 15 maja 2014 r. Jego kolekcja obejmuje tysiące artefaktów, w tym stalowe konstrukcje z wież World Trade Center, uszkodzony wóz strażacki, Schody Ocalałych – które podczas ataków z 11 września stanowiły drogę ucieczki dla setek ewakuowanych z dziewięciopiętrowego budynku sąsiadującego z WTC, ale też nagrania ocalałych i służb ratunkowych (w tym połączenia na numer alarmowy 911), a także zdjęcia wszystkich ofiar.
Do Nowego Jorku jeszcze wrócimy, by zwiedzać to miasto śladami literatury, kultury, historii. Teraz jednak stańmy w cieniu wzniesionej nieopodal pomnika i muzeum imponującej wieży One World Trade Center – jednego z czterech nowojorskich wieżowców stanowiących część kompleksu, który zastąpił Bliźniacze Wieże. To najwyższy budynek w Stanach Zjednoczonych, oddany do użytku i oficjalnie otwarty 3 listopada 2014 roku, 13 lat po zamachu.