książki

Nasze lęki | Michał Śmielak, Postrach

Świat karmi bohaterów powieści „Postrach” Michała Śmielaka lękiem. To on jest początkiem drogi, na końcu której czeka śmierć.

Lęk ma w powieści Michała Śmielaka różne oblicza i różne realizacje. Jest narzędziem, którym po mistrzowsku posługuje się antagonista, podsycający najbardziej prymitywne ludzkie emocje i budujący na nim cały aparat zależności po to, by wykorzystać go, gdy przyjdzie do realizacji zbrodniczych planów. Ale jest tu też lęk potrzebą, wyrażaną wprost, ujawniającą się w pozornie niewinnych grach, za cel mających wyrwanie się z monotonii codzienności i dostarczenie graczom choćby niewielkiej dawki adrenaliny. Jest on w końcu i motorem zdarzeń – tych złych, ale również tych dobrych. Lęk może bowiem stać się uczuciem obezwładniającym, zaślepiającym, ogłupiającym, ale może też zmobilizować do przeciwstawienia się złu.    

A zło pojawia się w chwili, gdy z własnych domów uprowadzonych zostaje sześć siedemnastolatek. Choć dziewczyny pochodzą z zamożnych rodzin, sprawca nie żąda okupu. Choć mieszkają na strzeżonych osiedlach, nagrania z monitoringów nie na wiele się zdają. Co się z nimi stało? To pytanie nie znajdzie prostej odpowiedzi i to nawet wtedy, gdy policja pojmie przestępcę, nazwanego w mediach Postrachem. W istocie bowiem nic się wraz ze złapaniem sprawy nie zakończy, tak naprawdę koszmar dopiero się zacznie. Bo czy wszak sprawiedliwości stanie się zadość? I czy może się stać, skoro znajdą się tacy, którzy postanowią uwolnić Postracha z aresztu?

Gdzie „zawiódł” system

Autor buduje powieść na wzajemnym przeplataniu się dwóch wątków. Pierwszy z nich skupia się na postaci Borysa – mężczyzny, który wraz z biznesowym partnerem Maciejem, oferuje dość specyficzne usługi. Polegają one bowiem na „wymierzaniu sprawiedliwości” tam gdzie – przynajmniej w rozumieniu ich klientów – zawiódł system. Gdzie wyrok, jaki wydał sąd, nie jest zdaniem pokrzywdzonych adekwatny do popełnionej przez sprawcę zbrodni. Ta chęć zemsty, potrzeba „odpowiedniego” wymierzenia kary, ma u swoich podstaw oczywisty lęk przed złem. Przed tym, że niedostatecznie ukarane rozpełznie się i zainfekuje pokrzywdzonych dojmującym poczuciem rozgoryczenia.

Nic dziwnego, że do Borysa i Macieja zwracają się też krewni porwanych przez „Postracha” nastoletnich warszawianek. Mają wydostać przestępcę z więzienia, by oddać go w ręce rodzin, którym zadał ból.

Przeczytaj tajkże:

Ten wątek przeplata autor z historią skomplikowanego policyjnego dochodzenia. Tu pierwsze skrzypce grać będzie podkomisarz Iga Ziemna – Gleba. To policjantka konsekwentna, skuteczna i nieskłonna do tego, by iść na kompromis. Postać, wobec której można by mieć nawet podejrzenie, że akurat nią nie kieruje żadna z odmian lęku, co okazuje się rzecz jasna mylące. Szybko się przekonamy, że pod warstwą zdecydowania czy profesjonalizmu i u niej buzują nieprzepracowane traumy i nierozliczone krzywdy. Sprawia to zresztą, że jest Gleba niewątpliwie jedną z najciekawszych, bo najbardziej złożonych bohaterek, jakie zaistniały dotąd w polskim kryminale ostatnich lat.

Bezwzględna gra

Wrzuci autor tę postać w system wewnątrzpolicyjnych zależności i układów oraz w świat pozbawiony skrupułów, gdzie trwa cyniczne wykorzystywanie bólu skrzywdzonych, gdzie wszechobecny lęk podsyca myśli chęcią zemsty, albo poczuciem bezsilności. W świat, w którym silni nie liczą się ze słabszymi, pleni się szantaż, groźby, przemoc, poniżenie i pogarda. Gdzie – co może najistotniejsze – niemal każdy chowa przed innymi mniej lub bardziej mroczną tajemnicę.

A że dodatkowo nasącza Śmielak budowany przez siebie powieściowy świat poczuciem obawy, niepewności, strachu i niewiary we własne siły, to musi on być – i jest – szczególnie podatny na koszmar, jaki postanawia zgotować mu powieściowy antagonista. Dostaje on bowiem wszystko to, dzięki czemu może bezkarnie prowadzić swoją bezwzględną grę, w której nie zadowala się zbrodnią w jakikolwiek sposób mieszczącą się w katalogu powtarzalnych czy banalnych. On oddaje się raczej swego rodzaju zbrodniczemu, przerażającemu misterium, podsycającemu ów i tak już wszechobecny lęk.

„Postrach” Michała Śmielaka to zatem kryminał gęsty i mroczny, oferujący skomplikowaną i wielowątkową kryminalną zagadkę. To też powieść obnażająca najbardziej skrywane ludzkie emocje, zanurzona przy tym w udzielającej się czytelnikowi atmosferze wszechobecnego lęku. Lęku przed wszystkimi tymi „postrachami”, jakie kryć mogą się także wokół nas.

Michał Śmielak, Postrach
Wydawnictwo Initium, Kraków 7 września 2022
ISBN: 9788366328907

__________________

The world feeds the characters of the novel „Postrach” (The Fear) by Michal Śmielak with fear. He is the beginning of the road, at the end of which death awaits.

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

%d bloggers like this: